Mark Human ma swoją siedzibę w Kapsztadzie, Republika Południowej Afryki.

Mark był opłacanym instruktorem dla różnych południowoafrykańskich formacji wojskowych, krajowych i prowincjonalnych organów ścigania, prywatnych podmiotów egzekwowania prawa, firm ochroniarskich oraz członków lokalnych zespołów ochrony przyrody.

Jego główny obszar koncentracji obejmuje CQB, wyspecjalizowane segmenty HRT oraz scenariusze „anormalne” — jako uzupełnienie istniejących, sprawdzonych praktyk i umiejętności.

W ramach MDW Multidimensional Warriors (Republika Południowej Afryki) Mark pełni funkcję szefa szkolenia, odpowiadając za program nauczania oraz rozwój kursów.

Wiele lekcji z ostatnich 25 lat

02:00 — mój WhatsApp zaczął sygnalizować nowe wiadomości.

Po przebudzeniu sięgnąłem po telefon leżący obok łóżka i mruknąłem do żony: „Mam nadzieję, że znowu nie zaczęli zamieszek”.

Na ekranie pojawiła się wiadomość od uzbrojonego reaction officer, który pracuje dla jednego z klientów, dla których prowadzimy szkolenia.

Było gorzej, niż się spodziewałem.

Treść wiadomości brzmiała: „Cześć Mark, właśnie znalazłem reaction officer z jednej z innych firm — zasztyletowanego na śmierć obok jego pojazdu przy Main Road. Jego broń palna zaginęła; znaleźliśmy jedną łuskę, więc przypuszczamy, że oddał strzał”.

Od czasu powrotu do Republiki Południowej Afryki w 1998 roku przyzwyczailiśmy się do informacji o funkcjonariuszach organów ścigania i pracownikach ochrony, którzy są rozbrajani i zabijani dla swojej broni.

Radzenie sobie z takimi scenariuszami bardzo szybko stało się priorytetowym obszarem zainteresowania — śmiem twierdzić, że wręcz obsesją.

Na przestrzeni lat dostosowywaliśmy i udoskonalaliśmy sposób, w jaki szkolimy i reagujemy w takich sytuacjach.

Wyciągnęliśmy wiele wniosków przez ostatnie 25 lat — poniżej wskazujemy kilka z nich, które miały kluczowe znaczenie dla utrzymania przewagi nad przeciwnikiem.

Dobre koncepcje walki wręcz oraz większość programów samoobrony i ochrony osobistej kładą nacisk na wczesne wskaźniki zagrożenia.

Szybkość jest dobra; wcześniejsze rozpoznanie jest lepsze — im później coś zostanie dostrzeżone, tym szybciej trzeba działać.

Umiejętności rozpoznawcze: 4 kategorie

Dzielimy je na cztery kategorie — jest to jedynie przegląd; w żadnym wypadku nie stanowi on szczegółowego omówienia zawartości programu szkoleniowego.

1. Umiejętności rozpoznania sytuacyjnego

Kładą nacisk na konkretne scenariusze lub obszary, takie jak reakcja na panic alarm, podejście do potencjalnych podejrzanych czy identyfikacja choke points podczas prowadzenia eskorty.

2. Autonomiczne umiejętności rozpoznawcze

Obejmują rozpoznawanie wskaźników poprzedzających walkę, takich jak postawa ciała, gesty adaptacyjne (grooming) oraz sygnały werbalne.

3. Mechaniczne umiejętności rozpoznawcze

Są to celowe działania wskazujące na dostęp do broni lub jej ukrycie bezpośrednio przed faktycznym atakiem.

Samo instruowanie, aby „obserwować ręce”, jest po prostu niewystarczające.

Umiejętności te muszą być precyzyjne — przykładowo cofnięcie łokcia (elbow cock), które wskazuje na sięganie do broni umieszczonej wzdłuż linii pasa.

4. Umiejętności rozpoznawcze w trakcie walki

Są to fizyczne punkty odniesienia występujące podczas bezpośredniej konfrontacji.

Przykładem jest przeciwnik uzbrojony w nóż, który wykorzystuje rękę kontrolną (check hand — rękę bez broni) do oceny dystansu, jako element dekoncentracji lub do chwytania.

Rozpoznawanie zmian dystansu ma kluczowe znaczenie dla łączenia i adaptowania umiejętności oraz taktyk w celu skutecznego przeciwdziałania atakom.

Ramy zarządzania dystansem

Ramy zarządzania dystansem są bardzo użytecznymi narzędziami; należy jednak podkreślić, że w praktyce są one płynne i nie są zapisane w kamieniu.

Nawet jeśli początkowy kontakt rozpoczyna się poza zasięgiem fizycznego kontaktu, zdecydowany przeciwnik może zamknąć dystans zaskakująco szybko.

Dzięki wczesnemu rozpoznaniu możliwe jest powiązanie działań w celu uniemożliwienia kontaktu oraz stworzenia okazji do uzyskania dostępu do broni krótkiej.

Ramy te mogą być rozszerzane i kompresowane jak harmonijka, w zależności od takich zmiennych jak presja, moment rozpoznania, środowisko, metoda ataku oraz zakres uprawnień.

Na potrzeby tego artykułu zachowujemy prostotę i rozbijamy zagadnienie dostępu do broni w kontekście ataków z użyciem broni białej oraz zagrażających życiu ataków bez użycia broni:

7 metrów i więcej — przy wczesnym rozpoznaniu: stand and deliver lub ruch boczny, dobycie broni z kabury i oddanie strzałów.

3,5 do 7 metrów — przy wczesnym rozpoznaniu: ruch boczny; przemieszczanie się, dobycie broni i prowadzenie ognia w ruchu. W niektórych przypadkach może to oznaczać zejście offline po cofającej się trajektorii łukowej.

0–3 do 5 metrów — ten dystans wymaga umiejętności walki bez użycia broni w celu neutralizacji ataku oraz dobycia broni lub stworzenia czasu i właściwego pozycjonowania umożliwiającego dostęp do uzbrojenia. Łatwo skupić się wyłącznie na dostępie do broni i zostać uderzonym, chwyconym lub ugodzonym, jeśli zignoruje się nadchodzący atak.

Stosujemy prosty akronim, który pomaga utrwalić odruchy i uniknąć początkowej fiksacji na dostępie do broni w takich scenariuszach:

Deal — zająć się natychmiastowym atakiem.

Disrupt — zakłócić zamiar i równowagę przeciwnika.

Deploy — użyć broni po stworzeniu odpowiedniej przestrzeni i czasu, aby zrobić to w sposób bezpieczny.

W świecie chaosu nadmierne upraszczanie prowadzi do śmierci

Absoluty mają zastosowanie w określonych kontekstach, lecz załamują się, gdy warunki ulegają zmianie.

Jako operator lub funkcjonariusz działający samodzielnie albo w małym zespole należy być zdolnym do adaptacji do szerokiego spektrum scenariuszy.

Koncepcja „keep it simple, stupid” jest grą na procentach i często próbuje narzucić jedno rozwiązanie lub jedną umiejętność jako odpowiedź na chaotyczne wyzwania obciążone wieloma zmiennymi.

Szczególnie w przypadku broni białej nawet podstawowa zmiana poziomu presji może zniweczyć to, co bywa postrzegane jako panaceum obrony przed nożem.

Innymi słowy: w świecie chaosu nadmierne upraszczanie prowadzi do śmierci.

Mechanizm załamania rozgałęzionego procesu decyzyjnego (schemat „co jeśli / wtedy / albo-albo”) musi zostać konstruktywnie zaadresowany jako element szkolenia strukturalnego.

Przyjrzyjmy się dwóm przykładom.

Wyobraźmy sobie napastnika, który naciera z pełną prędkością, trzymając rękę z nożem przy biodrze (atak wąski), czekając na moment kontaktu, aby zadać pchnięcie i jednocześnie chwycić ofiarę ręką prowadzącą (opóźnione tempo).

Teraz wyobraźmy sobie napastnika znajdującego się w zasięgu ramion, który nie wchodzi agresywnie w przestrzeń bezpośrednią, lecz dopasowuje swoją pracę nóg do ruchu do przodu lub do tyłu (presja neutralna), jednocześnie używając noża do szybkich, cofanych pchnięć w chwycie odwróconym (presja negatywna — picking i snap cuts) w okolice twarzy i szyi (ataki o zaburzonym tempie).

Oczywiste jest, że do osiągnięcia pozytywnego rezultatu wymagane są dwa różne zestawy umiejętności; oba scenariusze wymagają odmiennych rozwiązań.

Naszym zadaniem jako instruktorów jest rozumienie i artykulacja zmian presji oraz łączenie wachlarza utrwalonych opcji w taki sposób, aby operatorzy mogli adaptować się i zwyciężać pod presją stresu.

Z perspektywy podmiotu szkoleniowego oznacza to coś więcej niż oglądanie YouTube’a (który jest użytecznym zasobem) — oznacza poświęcanie części czasu na pracę w terenie z klientami, aby zrozumieć ich mandat, codzienną rzeczywistość oraz zagrożenia, z jakimi się mierzą.

Sporty walki: zalety i ograniczenia

Sporty walki zapewniają doskonałą kondycję oraz rozwijają istotne atrybuty; muszą jednak zostać zaadaptowane tak, aby były spójne z mentalnością, intencją i umiejętnościami wymaganymi do skutecznego działania wobec zagrożeń występujących w realnym środowisku operacyjnym.

Nierzadko dochodzi do konfrontacji z przestępcą, który w tradycyjnym rozumieniu ma słabe umiejętności walki, lecz dysponuje uliczną przebiegłością oraz doświadczeniem w zabijaniu.

„Nie są oni ograniczeni Pana/Pani systemem wartości społecznych i nikt nie powiedział im, że nie wolno zabierać noża ani śrubokręta na strzelaninę”.

Dostosowanie operowania bronią i mentalności celowania do starć w dystansie kontaktowym

Samo posiadanie broni palnej nie gwarantuje powodzenia — kluczowe jest przeciwdziałanie mentalnej bierności oraz fałszywemu poczuciu bezpieczeństwa wynikającemu wyłącznie z faktu noszenia broni krótkiej przy pasie.

Strzelanie w dystansie kontaktowym oznacza dobycie broni i potencjalne oddanie strzałów jedną ręką, często przy wysuniętej przed lufę ręce niezbrojnej w celu obrony przed atakiem bronią białą lub próbą chwytu (proszę nie przekonywać, że zawsze istnieje możliwość użycia obu rąk na broni palnej w sytuacji, gdy ktoś dźga w twarz).

Sytuacje te często wymagają zmodyfikowanych technik dobycia broni oraz prowadzenia ognia z „nowoczesnych, nietradycyjnych” pozycji strzeleckich.

Strzały w środek masy nie zawsze są dostępne; dlatego adaptacyjne podejście do celowania powinno być regularnie trenowane.

Jeżeli dostęp do broni w dystansie kontaktowym oraz jej utrzymanie są uznawane za priorytety dla funkcjonariuszy, umiejętności radzenia sobie z tymi wyzwaniami muszą być strukturalnie nauczane i obejmować mentalność bojową, rozpoznanie w trakcie walki, umiejętności fizyczne, rozszerzone koncepcje celowania oraz dostosowane zasady bezpieczeństwa broni palnej.

Forma wynika z funkcji — należy się odpowiednio dostosować.

Zachowajcie bezpieczeństwo.